حسن‌خيز باغاتش فراوان و فواكه سردسيريش ارزان غلّاتش خوب و حبوباتش مرغوب خلقش عموما صاحب حسن و جمال و مخلص اهل حال و ارباب كمالند ساكنان شهر و قراء حنفىمذهب و سكّان جبال و كوهستان علىاللّهيند و نصارى نيز در كوشه و كنار باشند راقم كويد در عالم سياحت در خوبى آب و هوا و روح و صفا مانند ارزنجان كمتر شهرى ديده شده اكرچه شهر كوچكست امّا به‌غايت باصفاست و رود فرات از يك فرسخى شهر مىكذرد و منبع آن از ملك ارزنة الرّوم است و از كنار ارزنجان و كماخ واكن كذشته و در كنار معدن رود عظيمى از جبال اوجق بر وى داخل شده آنكاه ملك ملاطيه را قطع نموده و از طرف مشرق جبل عبور و از اراضى شام مرور نموده باديه عراق عرب را طىّ كرده و از كنار شهر حلّه كذشته داخل شط العرب كشته به درياى عمان مىريزد ذكر ارم صاحب معجم كويد كه آن بضمّ اوّل و فتح ثانى و سكون ميم بلده‌ايست قرب مدينهء سارى از نواحى طبرستان اهالى آنجا كلّهم از قديم شيعهء اماميّه‌اند راقم نديده ذكر اسكدار بضمّ اوّل و سكون سين مهمله و بضمّ كاف فارسى و دال مع الالف و سكون راء مهمله بندريست معظم و شهريست مكرّم آن شهر قطعهء از اسلامبولست و چون دريا فاصله است ميان او و اسلامبول و سمت اناطولى واقعست لاجرم آن شهر را از بلاد اناطولى نوشته‌اند بندريست در غايت عظمت و مدينه‌ايست در كمال وسعت در زمين پست و بلند اتفاق افتاده و طرف شمال و مغرب او كشاده است آن ديار معتدل و هوايش به رطوبت و برودت مايل از اقليم ششم و بروايتى پنجم قرب پنجاه هزار باب خانهء دلكشا در اوست و همكى از چوب و سه طبقه و در نظرها نيكوست دولت و مكنت و ثروت در غايت كثرتست و زحمت و نكبت در نهايت قلّت عرعر و صنوبر و سرو و چنار در آن ديار بسيار ديده شده و در آن شهر قبرستانيست كه طول آن يك فرسخ و عرضش نيم فرسخست و بر سر هر قبر سروى رسته و سر بفلك كشيده و بر روى قبر نركس بسيار روئيده الحق چنان نزهتكاهى در بلاد ديكر به نظر نيامده و ساير احوال اسكدار در ضمن ذكر قسطنطنيّه خواهد آمد ان‌شاءالله تعالى ذكر اريحا از بلاد جند اردن و از كشور شام است از اقليم سيّم و مردمش اغلب مسلمان شافعىمذهب و خالى از ملايمت نباشند ذكر ارغذاب از بلاد خراسان و از اقليم رابع راقم نه ارغذاب ديده و نه اهل ارغذاب مشاهده كرده است ذكر ارسنجان بفتح اوّل و سكون ثانى و كسر سين مهمله و سكون نون و جيم مع الالف و سكون نون ثانيه بلوكيست از فارس و در شمال شيراز واقع و چهار مرحله از آنجا دور و هوايش بكرمى مايل و آبش معتدل و مردمش همكى شيعه‌مذهب و قليل‌الادبند و از شرارت خالى نباشند و چند پاره قريهء خوب از مضافات اوست اكثر ميوه‌هاى آنجا خوب خصوص انارش كه به‌غايت نيكوست ذكر ارس ارس نام روديست كه در بلاد آذربايجان و اران مىكذرد و ان روديست ميمون كه از جبال فاريقا و ارزنة الرّوم برمىخيزد بولايت ارمن و از آن عبور نموده و آبهاى آن حدود تمام برآن رود مىريزد و طولش يك‌صد و پنجاه فرسخ و هنكام طغيان آبش سرخ‌رنك و در آن سنك بسيار و تردّد كشتى صعب و دشوار است و به‌غايت سريع الجريان و از طرف جنوب به سمت شمال روانست و در اطراف آن زراعت فراوان در عجايب المخلوقات مذكور است كه اكر معلول بعلّت رشته از آن بكذرد به شرط آنكه پايش تا زانو در آب باشد همان لحظه از آن علّت نجات يابد و اكر شخصى از آن آب بكذرد چنانچه نيمه زيرين او در آب باشد چون دست بر پشت عسر الولد نهد فى الحال وضع حمل شود ارس مخصوصات بسيار دارد هركه خواهد در آنجا رجوع كند ذكر ارمن بفتح اوّل و سكون دويّم و فتح ميم و سكون نون نام دو ولايتست يكى ارمنيه كبرى و ديكرى ارمنيّه صغرى داخل ملك رومست و ارمنيّه كبرى از كشور ايرانست و مراد راقم در اين موضع ارمنيّه كبرى است آن ولايتى است دلكشا و مملكتى است بهجت‌افزا و مشتملست بر بلاد معموره و قصبات مشهوره و چمنهاى خوش و مراتع دلكش آبش معتدل و هوايش به سردى مايل و اكثر بلادش از اقليم چهارم و قليلى از پنجم كوهستان